Op dit moment heeft Vitens alle niet-urgente werkzaamheden achter de voordeur stopgezet.

Zo voorkomen we verspreiding van het coronavirus. Natuurlijk lossen we acute storingen en lekkages altijd op.    Leer meer

We hebben lang gedacht dat droogte een probleem van de toekomst was

Langdurige droogte zet het watersysteem in Oost-Nederland ernstig onder druk. Dat heeft ook gevolgen voor de activiteiten van Vitens. Daar bovenop komt nog eens een toenemende watervraag. Gedeputeerde Bert Boerman van Overijssel en directeur van Vitens Jelle Hannema schetsen vergezichten van een toekomstbestendig watersysteem. “Het vraagt om radicale aanpassingen van ons allemaal.”

We zitten in het derde droge jaar op een rij en Overijssel is één van de droogste regio’s. Wat zijn de gevolgen?

Boerman: “De droogte heeft vooral impact op de landbouw en natuur. Minder neerslag zorgt voor een lagere gewasopbrengst. Sloten, beken en vennen zijn drooggevallen. Dat is schadelijk voor flora en fauna en zorgt voor een lager grondwaterpeil. Vooral op de hoge zandgronden in Twente zien we de gevolgen. Die gebieden hebben geen wateraanvoer vanuit rivieren en zijn daardoor volledig afhankelijk van regenval.”

Hannema: “Daar komt bij dat in droge periodes de drinkwatervraag stijgt: mensen sproeien vaker de tuin, vullen zwembaden en douchen extra. Soms moesten we wel 40 procent meer leveren dan normaal. Tijdens dit soort piekmomenten moeten we op volle capaciteit draaien om druk op het leidingnet te houden. Door de hoge watervraag hebben we bij winningen in Twente een paar keer onze onttrekkingsvergunningen moeten overschrijden.”

Hoe zorgen we dat er genoeg water beschikbaar blijft?

Hannema: “Om de toenemende watervraag tijdens droogte op te vangen, moeten we onze operationele capaciteit uitbreiden. We investeren in infrastructuur, reservoirs en productielocaties. Momenteel breiden we onder meer de winningen in Vechterweerd, Archemerberg en Hammerflier uit.”

Boerman: “We moeten daarnaast naar een robuuster watersysteem: het is van groot belang om water uit natte tijden beter vast te houden. Dat moet al in de haarvaten van het systeem. Lokaal werken waterschappen en grondeigenaren samen aan stuwbeheer en het ontdiepen van slootjes. Het vertragen van de waterafvoer vergroot de sponswerking van de bodem.”

Hannema: “Ook rondom onze winningen proberen we droogteverschijnselen tegen te gaan, bijvoorbeeld door condities voor infiltratie te verbeteren. Maar dat zijn wel vooral oplossingen voor de korte termijn; een toekomstbestendig watersysteem vraagt om fundamentele veranderingen. Water moet niet langer in dienst staan van de functies die we aan een gebied geven, maar we moeten de functies aanpassen aan het beschikbare water. Een omgekeerd poldermodel dus.”

Hoe ziet zo’n klimaatrobuust, toekomstbestendig watersysteem eruit?

Hannema: “Momenteel verkennen we op de Sallandse Heuvelrug in het project Panorama Waterland de mogelijkheden voor een toekomstig circulair winconcept. Doel is om de waterkoek te vergroten, bijvoorbeeld door functies als waterwinning en natuur te combineren of juist te scheiden. Daardoor heb je uiteindelijk geen verdelingsvraagstuk meer, maar een gezond systeem met een eeuwigdurende bron.”

Boerman: “Panorama Waterland draagt in belangrijke mate bij aan een adaptieve drinkwatervoorziening. We werken hierbij dan ook nauw samen met Vitens en waterschappen. Daarnaast willen we investeren in een klimaatrobuust nationaal park Sallandse Heuvelrug en Twents Reggedal en onderzoeken we extra waterwinning uit de IJsselvallei om de druk op het systeem te verlichten.”

Welke rol hebben Vitens en de provincie bij de inrichting van dit toekomstbestendige watersysteem?

Hannema: “Voor ons betekent dit dat we op sommige locaties moeten investeren in capaciteitsuitbreiding, maar tegelijkertijd moeten afschalen in kwetsbare gebieden, zoals Twente. Gezien de urgentie houden we alle opties open. Grondwater is voor ons nu de meest duurzame bron, maar de lokale context zal uiteindelijk bepalen wat duurzaam is. Dat kan dus ook oppervlaktewater of oeverinfiltratie zijn. Grondwater kunnen we nog lang en op veel plekken op een duurzame manier blijven winnen, mits we het watersysteem op een goede manier inrichten.”

Boerman: “Als provincie moeten we ervoor zorgen dat Vitens de waterwinningen duurzaam kan inpassen in het watersysteem. Dat betekent dat we samen optrekken in de zoektocht naar toekomstige grondwaterbronnen en mogelijkheden voor klimaatrobuuste waterwinningen verkennen. Daarnaast zorgen we met provinciale verordeningen voor bescherming van waterwingebieden en functiescheiding. Want we moeten ook ruimte bieden aan andere opgaven in de fysieke leefomgeving, zoals de energietransitie.”

Gaat dat goed, dat samen optrekken?

Boerman: “Ja, met Vitens werken we van oudsher goed en intensief samen. We weten elkaar snel te vinden en hebben een open houding naar elkaar toe. Andere betrokken partners, zoals gemeenten, waterschappen, agrariërs en natuurorganisaties, schuiven ook regelmatig aan voor gezamenlijk overleg. De urgentie van de droogte is bij alle partijen voelbaar.”

Hannema: “Het is belangrijk dat iedereen over z’n schaduw heenstapt. We zijn bereid concessies te doen en mee te denken en nemen initiatief waar het kan. Maar we zijn als drinkwaterbedrijf niet alleen verantwoordelijk voor het watersysteem als geheel, we moeten echt samen naar oplossingen zoeken. Ik merk dat drinkwater nog weleens in de beeldvorming wordt neergezet als de grote veroorzaker van het droogteprobleem. Dat beeld is onevenwichtig, het aandeel van onze onttrekking op het systeem is relatief beperkt ten opzichte van bijvoorbeeld afvoer en verdamping.” Het gaat om meerdere oorzaken die op basis van een gezamenlijke aanpak moeten worden opgelost.

Wat is nu het belangrijkste wat moet gebeuren?

Boerman: “De grootste uitdaging is de omschakeling in mindset. We hebben lang gedacht dat droogte een probleem van de toekomst was. Daarnaast zijn we van oudsher gewend om water zo snel mogelijk af te voeren. De huidige opgaven vragen om radicale aanpassingen van ons allemaal. Tegelijkertijd willen ook nog steeds wateroverlast voorkomen. Als we na een paar flinke buien water te lang vasthouden, ontstaan er weer andere problemen. Dat zorgt voor een spanningsveld.”

Hannema: “We moeten toe naar een fundamentele hervorming van het watersysteem waarbij de belangen van natuur, boeren en drinkwatervoorziening in evenwicht zijn. Daarnaast moeten we voor uitdagingen op de korte termijn samen met de provincie kijken naar de vergunningsruimte, zowel de winvergunningen als bouwvergunningen. Door stikstofmaatregelen worden we beperkt in de uitvoer van bouwprojecten. Willen we de ruimte van onze winvergunningen kunnen benutten, dan moeten we wel onze productiecapaciteit kunnen uitbreiden.”

Boerman: “We werken hard aan mogelijkheden om vergunningverlening te vergroten. Daar waar het al kan, verlenen we die vergunningen ook. In juli hebben we besloten om binnenkort een volgende stap te zetten in het vergroten van de mogelijkheden voor vergunningen, zonder dat dit leidt tot een toename van stikstof. Maar we moeten ook eerlijk zijn: niet voor alle projecten is op korte termijn een oplossing mogelijk.”

De website Vitens.com werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement.