Op dit moment heeft Vitens alle niet-urgente werkzaamheden achter de voordeur stopgezet.

Zo voorkomen we verspreiding van het coronavirus. Natuurlijk lossen we acute storingen en lekkages altijd op.    Leer meer

Stikstofregels zetten rem op bouwprojecten van Vitens

In 2019 oordeelde de Raad van State dat de stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden verder omlaag moet. Goed nieuws voor de natuur in waterwingebieden, maar wat betekent de uitspraak voor de drinkwatervoorziening? Want verschillende bouwprojecten van Vitens kunnen nu niet worden uitgevoerd.

De stikstofmaatregelen voelen dubbel voor Vitens, zegt strategisch omgevingsmanager Gerben Korten. “Natuurlijk zijn we voorstander van minder stikstofuitstoot en staan we achter het beleid. Waarbij we ook wel begrip hebben voor de lastige positie van de boeren, voor wie het beleid grote impact heeft op hun bedrijfsvoering. Maar als natuurbeheerder en met waterwinningen in natuurgebieden vinden we het belangrijk dat de stikstofdepositie omlaag gaat. Te veel stikstof is nadelig voor de biodiversiteit, de bodemkwaliteit en uiteindelijk onze bronnen. Tegelijkertijd voelen we ook de gevolgen van de maatregelen. Een groot deel van onze bouwprojecten kunnen we nu namelijk niet uitvoeren.”

Projecten lopen vertraging op

Volgens teammanager Projecten Han Wouters lopen een twintigtal grote en vele kleine projecten vertraging op. “Dat varieert van vervanging van leidingen tot de nieuwbouw van productielocaties. Voor de meeste projecten zitten we nog in de voorbereidingsfase. In die fase kunnen we nog wel doorwerken en vergunningen aanvragen.”

“De vertraging ontstaat vooral door langere vergunningprocedures en het niet kunnen uitvoeren van werkzaamheden op locatie. Door de uitstoot van graafmachines en cementmolens in combinatie met de ligging in of naast een Natura 2000-gebied is het moeilijker een vergunning te krijgen. Eén project ligt nu al een jaar stil en bij een ander project is de ontheffing voor de vergunning zelfs op het allerlaatst ingetrokken, toen de aannemer al klaarstond.”

Oplossingen korte termijn

Inmiddels heeft Vitens een aantal projecten weer kunnen oppakken, zegt Wouters. “Projecten waarbij we kunnen aantonen dat de stikstofdepositie laag en niet schadelijk is voor het nabijgelegen natuurgebied, of waarbij we elektrische machines kunnen inzetten. Daardoor is de uitstoot lager en hebben we geen vergunning nodig.”

“Daarnaast kijken we met gemeenten en Bouwend Nederland naar cases waarin we gezamenlijk kunnen optrekken. Begin dit jaar is een spoedwet ingevoerd die het mogelijk maakt woningbouwprojecten voort te zetten, inclusief nutsvoorzieningen zoals drinkwater. Die ruimte kunnen we benutten voor het realiseren van distributienetten. Ook de recente verlaging van de drempelwaarde voor de stikstofuitstoot maakt het makkelijker om projecten zonder vergunning uit te voeren.”

Aanpak verschilt per project

Toch dreigt een aantal projecten stil te vallen, benadrukt Wouters. “Elektrisch werken is (nog) niet overal mogelijk. Voor het vervangen van een transportleiding op de Veluwe is bijvoorbeeld niet genoeg elektriciteit beschikbaar. Ook de afstand tot een Natura 2000-gebied en het soort natuur spelen een rol. Het gaat namelijk niet zozeer om de hoeveelheid stikstof die je uitstoot, maar om de hoeveelheid die neerdaalt, de stikstofdepositie. We moeten echt per project kijken wat de omstandigheden en spelregels zijn en hoe we ons daarbinnen kunnen bewegen.”

‘Iedere dag dat we geen projecten kunnen uitvoeren, wordt de drinkwatervoorziening een stukje kwetsbaarder’

Gevolgen drinkwatervoorziening

De vertraging van projecten brengt de drinkwatervoorziening op korte termijn niet zichtbaar in gevaar, zegt Korten. “Maar iedere dag dat we geen projecten kunnen uitvoeren, wordt die wel een stukje kwetsbaarder. Daarmee neemt de kans op calamiteiten toe. Zeker in kwetsbare gebieden, zoals hoge zandgronden in Oost-Nederland, komt deze uitdaging nog eens boven op andere vraagstukken, zoals droogte en een tekort aan bronnen. Inmiddels worstelen we alweer anderhalf jaar om projecten verder te brengen.”

Rol van provincie

Bij het zoeken naar oplossingen zijn provincies als vergunningverlener een belangrijke partner voor Vitens. Korten hoopt dat zij hierbij willen meedenken. “We snappen heel goed dat de provincie niet alle antwoorden heeft en dat we niet de enige sector zijn die bij hen aanklopt. Door heel Nederland zijn duizenden bouwprojecten stil komen te liggen. Maar provincies hebben behalve voor de stikstofaanpak ook een verantwoordelijkheid voor de drinkwatervoorziening. Iets meer handreikingen en handvatten zouden enorm helpen.”

Meer duidelijkheid en flexibiliteit

Eén van die oplossingen is een versoepeling van de regelgeving rondom beheer en onderhoud, zegt Wouters. “Dan gaat het vooral om kleinschalig onderhoud, zoals het vervangen van onderdelen bij een winput. Als je een project kunt aanmerken als beheeractiviteit, maak je meer ruimte vrij voor de uitvoer van een project. Ook zouden we meer in gesprek willen over de interpretatie van regels. Daar is nu nog veel onduidelijkheid over. Als we weten wat wel en niet kan, kunnen we ons daar al tijdens de projectvoorbereiding op richten.”

Concessies doen

Behalve met provincies zit Vitens ook met andere partijen om tafel om tot oplossingen te komen. Zoals landbouw-, energie- en natuurorganisaties. En dat is lang niet altijd makkelijk, merkt Korten. “De meeste partijen zijn net als Vitens stikstofvragers. Tegelijkertijd wordt de ruimte steeds beperkter. We moeten dus gezamenlijk concessies doen. Een meer gebiedsgerichte aanpak – waar provincies nu mee bezig zijn en waarbij op de ene plek iets meer, maar op een andere plek iets minder kan – is voor de lange termijn wellicht een optie. Voor de kortetermijnknelpunten lijkt zo’n gebiedsgerichte aanpak echter nog geen uitkomst te bieden.”

Kansen voor vergroening

Tot slot benadrukt zowel Korten als Wouters dat de uitdagingen rondom stikstof ook kansen bieden. Wouters: “Uiteindelijk is de zoektocht naar groene oplossingen wel de way forward. We hebben allemaal belang bij de ontwikkeling van schone technologie en duurzame materialen. En als we als Vitens aan de markt laten zien dat we bereid zijn om daarin te investeren, kunnen we samen stappen zetten. Het kennisplatform Groene Koers biedt mooie kansen voor gezamenlijke verduurzaming. De stikstofcrisis bezorgt ons weliswaar hoofdbrekens, maar brengt ook het besef dat het echt groener moet.”

De website Vitens.com werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement.