Medicijnresten in water: wat als Vitens niets doet?

Volgens het RIVM belandt er ieder jaar minstens 140.000 kilo aan medicijnresten in het oppervlaktewater. Tien procent van deze medicijnresten komt via huishoudens het milieu in. Bijvoorbeeld door urine en ontlasting, maar ook doordat mensen ze door de wc spoelen. Deze stoffen kunnen schadelijk zijn voor de natuur. Bovendien moeten we, om 24/7 veilig en betrouwbaar drinkwater te kunnen garanderen, in de toekomst mogelijk extra inspanningen leveren om het water te zuiveren. Senior-adviseur drinkwaterkwaliteit Merijn Schriks legt uit: wat als Vitens niets doet?

Oppervlaktewater versus grondwater

In mijn dagelijks werk zie ik steeds meer nieuwe stoffen waar we iets van moeten vinden. We rapporteren erover en maken inzichtelijk waar de knelpunten zitten. Kijken we naar medicijnresten, dan zijn er in het voorzieningsgebied van Vitens nog geen grote knelpunten. Dit komt omdat wij water oppompen uit de grond. Dit water is vaak goed beschermd door kleilagen. Soms bevat het hele lage concentraties medicijnresten. Bij oppervlaktewater is dat anders. Zo zien we in grote rivieren zoals de Rijn een toename van stoffen als röntgencontrastmiddelen. Deze worden in relatief hoge concentraties toegediend aan patiënten en worden op een later moment weer uitgescheiden via de ontlasting. De rioolafvalwaterzuivering is onvoldoende ingericht om op deze stoffen te zuiveren, waardoor ze in het oppervlaktewater terecht komen. Vanuit ecologisch oogpunt is dit ongewenst, omdat de impact van deze stoffen op de natuur vaak onvoldoende bekend is. Wel weten we dat er door bepaalde medicijnen gedragsverandering kan optreden bij vissen. Of weefselschade aan nieren en kieuwen van vissen. Bepaalde estrogene stoffen kunnen zelfs zorgen voor feminisatie (geslachtsverandering) bij vissen.

“Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uitgehaald te worden”

We kunnen het niet alleen

Ondanks dat er nog geen grote knelpunten zijn, doen we vanuit Vitens veel rondom de beeldvorming van geneesmiddelen in drinkwater. Het kan namelijk gemakkelijk ontsporen en zelfs escaleren. Denk aan uitspraken als ‘Je hoeft geen paracetamol te eten, want het drinkwater zit er vol mee’. Als mensen dat gaan roepen, kan dat het vertrouwen in het drinkwater ten onrechte schaden. Dat willen we uiteraard voorkomen. In dat kader zijn we gestart met een aantal campagnes om mensen bewust te maken van hun rol in de waterketen. Dit doen we niet alleen: samenwerken met partners als provincies, gemeenten, waterschappen, apothekers, zorginstellingen en ziekenhuizen is essentieel. Als eindgebruiker in de waterketen is Vitens kwetsbaar en alleen samen kunnen we het verschil maken. Zo kan een ziekenhuis patiënten attenderen op het terugbrengen van overtollige medicijnen. En kunnen ze opties overwegen om hun eigen afvalwater te zuiveren, zodat afvalwaterzuiveringen minder belast worden. Op hun beurt kunnen afvalwaterzuiveringen ook een extra zuiveringsstap introduceren.

“We kunnen overal drinkwater van maken, ook van afvalwater. Maar dat is relatief duur”

Voorkomen is beter dan genezen

Laten we nu onze aandacht verslappen, dan ontstaan er voor de generaties na ons mogelijk knelpunten met betrekking tot de waterkwaliteit. We lopen dan het risico dat het grondwater verder vervuild raakt met geneesmiddelen, tot een niveau waarop we niet meer kunnen garanderen dat we goedkoop drinkwater leveren van absolute topkwaliteit. Dat kan meerdere effecten hebben. Het vertrouwen in drinkwater wordt aangetast en daarnaast moeten we gaan investeren in geavanceerde technologie om het water te zuiveren. Uiteindelijk worden deze kosten doorberekend in de drinkwaterprijs.

Wat kun je zelf doen?

Wees je bewust van je eigen rol in die kwetsbare waterketen. Zorg ervoor dat je geneesmiddelen inlevert bij de apotheek, ziekenhuis of huisarts. Zo komen ze niet in het milieu terecht. Jij wilt toch ook dat je kinderen en kleinkinderen opgroeien in een wereld waarin schoon en goedkoop drinkwater vanzelfsprekend is?

Bekijk hiervoor ook onderstaande aflevering van Het Groene Oosten, samen met Waterschap Vechtstromen.

Feiten en cijfers over medicijnresten

  • 89% van de mensen heeft medicijnen in huis.
  • 50% van de mensen levert overgebleven medicijnen niet in bij de apotheek.
  • 90% van de medicijnresten komt via huishoudens het milieu in.
  • Slechts 10% van de mensen weten dat medicijnresten in drinkwaterbronnen terecht kan komen.
  • Elk jaar belandt minstens 140.000 kilo aan medicijnresten in het oppervlaktewater. Dit zijn 200 melkkoeien.
  • Dit is ruim acht keer zoveel als de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen die in het water terecht komt (17.000 kilo).
  • Op bijna de helft van de productielocaties van Vitens vinden we minimale sporen van medicijnresten. Uiteraard zuiveren we als dat nodig is. Het kraanwater is veilig.
  • Er zijn ongeveer 200 soorten geneesmiddelen aangetoond in Nederlands oppervlaktewater, waaronder bijvoorbeeld antibiotica, pijnstillers en cholesterolverlagers.
  • Wat je ongemerkt binnenkrijgt via drinkwater, is ongeveer 1000 keer minder dan wat patiënten bewust innemen bij het slikken van medicijnen.

Over Merijn Schriks

Merijn is senior-adviseur Drinkwaterkwaliteit. Hij is onder andere verantwoordelijk voor de totstandkoming van het jaarlijkse meetprogramma en de aanbesteding bij het laboratorium van Vitens. Hij identificeert actuele knelpunten en gaat hierover in overleg met andere specialisten om tot slimme oplossingen te komen. In zijn werk ziet hij de diversiteit aan medicijnresten en andere stoffen in drinkwaterbronnen gestaag toenemen.

Samen met zijn collega’s zorgt Merijn ervoor dat wij zorgeloos van ons kraanwater kunnen genieten. En jij kunt Merijn daar een handje bij helpen.

De website Vitens.com werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement.